خونریزی، زخم و جراحت های خاص

زندگي پر تحرك امروزي، حوادث غير مترقبه اي را فراهم كرده، به طوري كه زندگي و سلامتي انسان هر لحظه با خطري هولناك روبروست، چه بسيارند بيماران و آسيب ديدگاني كه به علت انجام نشدن يك اقدام اوليه به موقع و يا اقدامي اشتباه جان خود را از دست داده اند و يا دچار ناتوانايي هاي جبران ناپذيري شده اند كه در اين ميان خونريزي ها و به دنبال آن زخم و عفونت، بخش وسيعي از آسيب ها را به خود اختصاص مي دهد. با توجه به نكات فوق، يادگيري صحيح و اصولي نحوة كنترل خونريزي ها و روش مراقبت از زخم ها در صحنة حادثه و پس از آن ضروري مي باشد. بدين منظور شما را با هريك از اين اصول و روشها آشنا مي نماييم.

ـ خونريزي ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

يك فرد بزرگسال با هيكل متوسط حدود 6-5 ليتر خون دارد و به راحتي قادر به اهداء نيم ليتر خون مي باشد. با اين وجود از دست رفتن سريع يك ليتر خون يا بيشتر مي تواند به شوك و مرگ بي انجامد. از دست رفتن نيم ليتر خون در يك كودك يك خطر بزرگ است.

واكنش بدن نسبت به خونريزي

واكنش طبيعي بدن عبارت از محدود كردن جريان خون در محل آسيب ديده، تا بدين وسيله از دست رفتن خون را به حداقل برساند. هنگام بروز زخم و پارگي عروق، بلافاصله انتهاي رگ هاي خوني آسيب ديده منقبض مي شوند تا از تراوش خون به بيرون رگ جلوگيري شود و همچنين فشارخون در اين ناحيه پايين مي آيد تا خون كمتري به بيرون جاري شود. اگر جراحت بزرگ باشد، رگ هاي خوني محيطي (نزديك پوست) كه خون را به پوست و عضلات مي رسانند منقبض مي شوند و به اين ترتيب باعث مي شوند كه رگهاي خوني اصلي بتوانند به اندازه كافي به اندام هاي حياتي خون برسانند.

هنگامي كه خون از رگهاي آسيب ديده، شروع به انعقاد نموده و تشكيل لخته مي دهد، لخته باعث بسته شدن رگ و پوشاندن زخم ميشود و سپس بدن شروع به ترميم آسيب مي نمايد.

انواع خونريزي با توجه به منشأ خونريزي

سه نوع خونريزي وجود دارد كه نام هر يك، از نوع رگهاي خوني آسيب ديده مشتق شده: سرخرگي (شرياني)، سياهرگي (وريدي) و مويرگي. در هر جراحتي خونريزي مويرگي هميشه وجود دارد، در بعضي از جراحت ها خونريزي تركيبي از انواع مختلف (سرخرگي، سياهرگي و مويرگي) است.

1- خونريزي سرخرگي (شرياني): در حالت عادي خوني كه در شريانها جريان دارد كاملاً اكسيژن داراست و رنگ آن قرمز روشن مي باشد. اين خون مستقيماً از قلب مي آيد و به اين جهت داراي فشار است و اغلب همراه با تپش قلب به بيرون از زخم مي جهد. البته بايد توجه نمود شريان هايي كه خون را از قلب به ريه ها مي برند خون شان كاملاً اكسيژن دار نيست. (شكل 1-6 الف).

2- خونريزي سياهرگي (وريدي): در حالت طبيعي رنگ خوني كه در وريدها جريان دارد، قرمز تيره است، چون اكسيژن كمتري دارد. جريان خون سياهرگ ها داراي فشار كمتري نسبت به خون شريان هاست و از زخم به بيرون نمي جهد. با اين وجود، اگر يك سياهرگ اصلي بريده شود خون فراواني به بيرون جاري مي شود. (شكل 1-6 ب)

3- خونريزي مويرگي: مويرگ ها داراي هر دو خون شرياني و وريدي هستند. خونريزي مويرگي معمولترين نوع خونريزي است و در هر زخمي وجود دارد. در اين نوع خونريزي(كه بر اثر جراحتهاي جزئي ايجاد مي شود)،خون از زخم به آرامي به بيرون تراوش مي كند. معمولاً پس از مدتي خون لخته مي شود و خونريزي بند مي آيد.(در مواردي جهت قطع خونريزي مويرگي لازم است كه امدادگر در حدود 5 دقيقه محل خونريزي را فشار دهد).(شكل1-6ج).

شكل 1-6 انواع خونريزي: الف- سرخرگي ب- سياهرگي ج- مويرگي

فراموش نكنيد

خونريزي سرخرگي عمده از همه وخيم تر است و بايد اول به درمان آن پرداخت.

 

انواع خونريزي باتوجه به كانون خونريزي

الف ـ خونريزي خارجي

ب ـ خونريزي داخلي

الف ـ خونريزي خارجي: در اين نوع خونريزي، خون از بدن خارج شده و بيرون مي ريزد. اين خونريزي ها را برحسب شدت مي توان به دو گروه تقسيم نمود.

ـ خونريزي خارجي جزئي: بسياري از زخم ها نسبتاً جزئي هستند و خونريزي كمي دارند. اگرچه ممكن است خون از تمام نقاط زخم به بيرون تراوش كند، اما به زودي خونريزي خود به خود بند مي آيد. در اينگونه موارد به چيزي كه نياز داريد فقط يك چسب زخم است و نياز مراجعه به مراكز درماني زماني پيش مي آيد كه احتمال بدهيد زخم دچار عفونت خطرناكي مثل كزاز خواهد شد.

ـ خونريزي خارجي عمده: اغلب پس از بريدگي يا پارگي عميق پوست اتفاق مي افتد. اين صحنه معمولاً دلخراش است و ممكن است شما را از اولويت هاي درماني باز دارد. هميشه اولويت هاي درماني را در نظر داشته باشيد، در صورت لزوم عمليات احيا قلبي- ريوي را شروع كنيد و چنانچه مصدوم بيهوش است و تنفس مؤثر دارد به درمان خونريزي بپردازيد.

فراموش نكنيد

خونريزي خارجي عمده بايد فوراً متوقف شود. در بعضي موارد تنها مي توانيد جريان خونريزي را كاهش دهيد و نمي توانيد آن را كاملا متوقف كنيد. همين ممكن است براي نجات زندگي مصدوم كافي باشد.

علائم‌‌و‌نشانه‌ها

· مشاهده خونريزي فراوان به خارج از بدن.

· علائم و نشانه هاي شوك:

ـ راههاي كنترل خونريزي خارجي عمده ـــــــــــــــــــــــــ

1- فشار مستقيم

سريعترين و مؤثرترين راه متوقف نمودن خونريزي خارجي در محل حادثه وارد آوردن فشار مستقيم به زخم در حال خونريزي است. فشار مستقيم به دو طريق اعمال مي شود:

– فشار مستقيم با دست: هنگام خونريزي شديد زمان را با جستجو براي وسايل مورد نياز براي پانسمان تلف نكنيد. دستتان را روي زخم بگذاريد و محكم فشار دهيد تا خونريزي متوقف شود. فشار نبايد بيشتر از حدي كه براي توقف خونريزي لازم است، باشد. در صورتي كه يك پوشش استريل يا هر نوع پارچه تميز در دسترس قرار دارد مي توانيد آن راروي زخم بگذاريد و باز به فشار دستي به روي پانسمان ادامه دهيد. (شكل 2-6)

شكل 2ـ6 فشار مستقيم با دست

فراموش نكنيد

در صورتي كه خونريزي خفيف به نظر مي رسد آن را دست كم نگيريد. چون ممكن است قبلاً مقدار زيادي خون از دست رفته باشد. خونريزي از يك رگ بزرگ (سرخرگ يا سياهرگ) مي تواند با از دست رفتن قسمت عمده حجم خون در ظرف چند دقيقه همراه باشد.

اصولاً فشار دستي (با يا بدون پوشش استريل) را بايد تا زمان توقف خونريزي از طريق ايجاد لخته (معمولاً 15-10 دقيقه) حفظ نمود. هرگاه خونريزي متوقف شد يا زماني كه مجبور به ترك مصدوم هستيد بايد از پانسمان فشاري زخم استفاده كنيد.

فراموش نكنيد

  1. نسبت به فشار مستقيم با دست ترديد نكنيد.

  2. نگران عفوني كردن زخم نباشيد. جهت محافظت از خود پوشيدن دستكش توصيه ميشود.

  3. زمان ارزشمند را با جستجو به دنبال وسايل پانسمان هدر ندهيد.

  4. فشار دست را حتي يك لحظه قطع نكنيد. اعمال فشار بايد يكنواخت و محكم باشد.

ـ استفاده از پانسمان فشاري: در اين موارد چند تكه گاز را درست روي محل زخم قرار مي دهيم. سپس باند را چند دور كامل روي قسمت مبتلا پيچيده و درست روي مركز گاز (دقيقاً روي زخم) محكم گره مي زنيم. با استفاده از باند لبه هاي زخم را هم مي پوشانيم تا از آلودگي زخم جلوگيري شود. (شكل 3-6)

شكل 3ـ6 پانسمان و بانداژ فشاري

فراموش نكنيد

مراقب باشيد پانسمان را بيش از حد لازم سفت نكنيد. پس از پايان پانسمان، نبض اندام را بعد از قسمت باندپيچي شده كنترل نماييد تامطمئن شويد شريان مسدود نشده است.

در صورت خيس شدن پانسمان با خون نبايد پانسمان خيس را باز كرد، بلكه يك گاز يا بالشتك اضافي بايد روي پانسمان قبلي و در محل زخم گذاشته شود و از فشار دستي استفاده گردد. اگر مجبور به ترك مصدوم هستيد از يك پانسمان فشاري ديگر با استفاده از بانداژ مثلثي ميتوان بهره برد.

2- بالاآوردن اندام

بالا آوردن اندام به تنهايي تاثير چنداني در كنترل خونريزي خارجي ندارد. ولي از آنجايي كه باعث كاهش جريان خون عضو مي شود بنابراين پس از انجام پانسمان فشاري مي توانيد از اين روش براي كم كردن خونريزي استفاده نماييد. با اين وجود، اندام آسيب ديده را در موارد شك به شكستگي آن، در هنگام فرو رفتن جسم خارجي در آن و يا در صورت احتمال شكستگي در ستون مهره ها نبايد بالا آورد (شكل 4-6)

شكل 4ـ6 بالا آوردن اندام

3- استفاده از نقاط فشار (فشار غيرمستقيم)

براساس آخرين مطالعات انجام شده نقاط فشار اثر قابل توجهي در كنترل خونريزي خارجي ندارد و بهترين روش، استفاده از فشار مستقيم است. ولي در شرايطي كه فشار مستقيم امكانپذير نباشد ميتوان از اين روش استفاده كرد. همچنين در خونريزي هاي شديد پس از انجام پانسمان فشاري، جهت كاهش گردش خون ناحيه و تسريع در فرآيند توقف خونريزي، استفاده از نقاط فشار توصيه مي شود. براي اينكه فشار موثر باشد، بايد روي نقطه اي از شريان فشار وارد كنيد كه اولاً نزديك به سطح باشد و ثانياً يك استخوان در زير آن قرار داشته باشد تا بتوان شريان را بين دست و استخوان مزبور تحت فشار قرار داد. چنين نقطه اي از شريان نقطه فشار ناميده ميشود. (شكل5-6)

شكل 5ـ6 نقاط فشار
(فشار آوردن روي هريك از اين نقاط باعث كاهش جريان خون به منطقه هاشور زده مي شود.)

فراموش نكنيد

خون از طريق يك شبكه پر شاخه عروق خوني به اندام ها مي رسد. پس بستن يك شريان با فشار آوردن روي نقطه فشار، كل خونرساني به اندام را قطع نمي كند و معمولا فشار خونريزي را كاهش مي دهد و آن را كاملا متوقف نمي كند.

فراموش نكنيد

اگر شما انگشتان خود را روي نقطه فشار و در وضعيت مناسب قرار داده باشيد، بايد بتوانيد نبض را لمس كنيد. بنابراين عاقلانه به نظر مي رسد كه ابتدا نبض را در نقطه فشار لمس نماييد و آنگاه فشار را وارد كنيد.

محل نقاط فشار و تكنيك فشار

  • گردن: در فرورفتگي بين ناي و عضلات گردن با فشار چهار انگشت. مواظب باشيد روي ناي فشار نياوريد. فشار آوردن به نقطه مذكور در گردن خونرساني به مغز را كاهش خواهد داد، بنابراين بهتر است از اين روش فقط در خونريزي شديد از خود گردن و در زماني كه كنترل خونريزي با فشار دستي مستقيم مقدور نباشد، استفاده نمود. مراقب باشيد در موارد شكستگي مهره هاي گردني سر و گردن را حركت ندهيد.

فراموش نكنيد

فشار بايد مابين قلب و زخم وارد شود. بنابراين در گردن، پايين زخم را فشار دهيد.

در صورتي كه با وارد آمدن فشار، مصدوم احساس ناراحتي مي كند يا چنين به نظر مي رسد كه هوشياري خود را از دست مي دهد، روي خود زخم فشار بياوريد و نقطه فشار را رها كنيد.

فراموش نكنيد

هرگز به طور همزمان روي هر دو طرف گردن فشار نياوريد.

  • شانه: نقطه فشار در حفره مابين استخوان ترقوه در جلو و عضله شانه در عقب. فشار به سمت پايين و عقب با استفاده از چهار انگشت يا شست.
  • شقيقه: خونريزي از سر معمولاً با فشار مستقيم قابل مهار است، ولي در صورت شك به شكستگي جمجمه بايد از فشار مستقيم به زخم اجتناب نمود، چون ممكن است باعث آسيب مغزي شود. در اين موارد در صورت خونريزي شديد يا مداوم سر، ميتوان از نقطه فشار در شقيقه استفاده كرد. نقطه فشار در جلو و كمي بالاتر از گوش است و فشار با شست اعمال ميشود.
  • بازو: نقطه فشار در سمت داخل بازو بين دو گروه عضلاني. فشار با استفاده از چهار انگشت.
  • كشاله ران: نقطه فشار در خط اتصالي پا به لگن. ميتوان با استفاده از فشار توسط هر دو شست، برآمدگي كف دست يا مشت گره كرده، خونريزي از محل آسيب ديده را كنترل نمود. بايد توجه داشت كه فشار بر شريان راني در كشاله ران نياز به نيروي زيادي دارد. بنابراين دست خود را به طور عمود نگه داشته، از نيروي شانه ها براي فشار آوردن استفاده كنيد تا دچار خستگي نشويد. (شكل 6-6)

شكل 6-6 نقطه فشار در كشاله ران

ـ خونريزي خارجي همراه با شكستگي:

در اين موارد دو حالت وجود دارد:

1. در صورتي كه استخوان ها از زخم بيرون نزده باشند، در صورت نياز با وجود شكستگي از پانسمان فشاري (با رعايت حال مصدوم) روي زخم استفاده كنيد.

2. در صورتي كه انتهاي استخوان ها از زخم بيرون زده باشد يا زماني كه تغيير شكل در دست و پا مشاهده مي شود، از فشار مستقيم استفاده نكنيد، بلكه سعي كنيد با استفاده از تورنيكه و يا نقطه فشار مناسب خونريزي را كنترل كنيد. بي حركت كردن دست يا پا، خود به كنترل خونريزي كمك مي كند. اگر اندام بي حركت نشود حركات مكرر انتهاي استخوان شكسته مي تواند باعث آسيب بيشتر به عضلات و رگ هاي خوني شود و خونريزي را تشديد نمايد. بي حركت كردن دست يا پاي خونريزي كننده، حتي در صورت عدم شكستگي، به كنترل خونريزي كمك مي كند.

فراموش نكنيد

در صورت خونريزي از اندام، بي حركت نمودن عضو هميشه يكي از اقدامات درماني است.

ب ـ خونريزي داخلي

در خونريزي داخلي خون از بدن بيرون نمي رود، ولي به هرحال از سيستم گردش خون خارج شده و اندام هاي حياتي دچاركمبود اكسيژن مي شوند. خونريزي داخلي بر اثر جراحت هايي نظير شكستگي، له شدگي يا به علت بيماري خاصي نظير خونريزي ناشي از زخم معده رخ مي دهد. احشاء داخلي مثل طحال و كبد ممكن است به وسيله ضربة وارده به بدن آسيب ببينند، در حالي كه اين آسيب نشانه خارجي نداشته باشد.

خونريزي داخلي را بايد به اندازه خونريزي خارجي جدي گرفت. به علاوه تجمع خون بر اثر خونريزي داخلي ممكن است سبب شود كه به اندام هاي حياتي فشار بيايد و باعث مشكل شود. به عنوان مثال تجمع خون در زير جمجمه بر اثر خونريزي داخلي، ممكن است سبب فشار به مغز و بيهوشي گردد يا خونريزي داخل ققسه سينه ممكن است مانع از انبساط ريه ها شود.

گاه خونريزي هاي داخلي پنهان مانده، در اثر علائمي نظير رنگ پريدگي و كبودي كشف مي شوند و گاهي نيز از يك يا چند منفذ بدن مانند گوش يا دهان به بيرون از بدن جاري شده و به اين ترتيب شناسايي مي شوند.

فراموش نكنيد

هميشه پس از يك سانحه شديد، اگر بدون مشاهده خونريزي بيروني علائم و نشانه هاي شوك را در مصدوم مشاهده كرديد به خونريزي داخلي شك كنيد.

علائم‌‌و‌نشانه‌ها:

در اين نوع آسيب با توجه به ميزان خونريزي و حجم خون از دست رفته علائم و نشانه ها متفاوت مي باشد:

  • داشتن سابقه خونريزي داخلي (مثلا زخم معده).
  • درد و حساسيت در اطراف ناحيه آسيب ديده.
  • علائم و نشانههاي شوك.
  • خروج خون از يكي از منافذ بدن (دهان، بيني، مقعد) مشاهده ميشود. (جدول 1ـ6)

اقدامات اوليه در خونريزي داخلي

از آنجا كه در خونريزي هاي داخلي دسترسي به محل خونريزي نداريم، نمي توانيم اقدامي جهت كنترل خونريزي انجام دهيم اما مي توان با انجام برخي اقدامات از وخيم تر شدن حال مصدوم جلوگيري كرد:

ـ مصدوم را بي حركت كنيد و او را در وضعيتي كه احساس راحتي مي كند قرار دهيد.

ـ پوشش هاي تنگ دور گردن، سينه و كمر را شل كنيد.

ـ به مصدوم آرامش و اطمينان خاطر بدهيد.

ـ علائم حياتي (ميزان تنفس، نبض و سطح هوشياري) را هر 10 دقيقه يكبار بررسي كنيد. نتايج را براي گزارش به پزشك يادداشت كنيد.

ـ درصورت بروز علائم شوك يا بيهوشي اقدامات مقتضي را انجام دهيد و در صورت قطع تنفس، عمليات احياء قلبي – ريوي را آغاز كنيد.

ـ مصدوم را براي يافتن ساير جراحت هاي احتمالي معاينه كنيد و در صورت لزوم آنها را درمان كنيد.

ـ علاوه بر آنكه روي مصدوم را با يك پتو مي پوشانيد، در صورت امكان زير او هم يك پتو بيندازيد.

ـ اگر از يكي از منافذ بدن مصدوم مايعي خارج شد يا استفراغ كرد، اين موضوع را يادداشت كنيد. اگر امكان داشت نمونه اي از آن را همراه مصدوم به بيمارستان بفرستيد.

ـ بلافاصله مصدوم را با برانكارد طوري كه وضعيت درماني اش حفظ شود به بيمارستان برسانيد. زيرا معمولاً امكان ندارد به وسيله استفاده از كمك هاي اوليه بتوان خونريزي داخلي را متوقف نمود.

فراموش نكنيد

نبايد غذا يا مايعات از طريق دهان به مصدوم داده شود.

علت احتماليتوضيحچگونگي ظهور خونريزيمنفذ
آسيب به مجراي بيني و شكستگي احتمالي آنخون تازه (قرمز روشن)جريان فراوانبيني
شكستگي جمجمهمايع زردكمرنگ (خون مخلوط با مايع شفاف مغزي ـ نخاعي)چكه
سوراخ شدن پرده گوشخون تازه (قرمز روشن)خونريزي مداومگوش
شكستگي جمجمهمايع زرد كمرنگچكه هاي خون
شكستگي آروارهمقدار كمي خون تازهتف كردندهان
جراحت لوله گوارشي (احتمالا خونريزي معده)رنگ قرمز تيره مايل به قهوه اياستفراغ
جراحت در سمت بالاي مجراي تنفسي، جراحت در ريه ها در اثر شكستگي دندهخون قرمز روشن كف آلودسرفه
هموروئيد (بواسير)خون تازهخونريزي مداوممقعد
خونريزي از قسمت بالايي دستگاه گوارشسفت و سياه قيرگونمدفوع
خونريزي از كليه يا مثانه، جراحت در مجراي ادرار يا مثانه (احتمالا به خاطر شكستگي لگن خاصره)ادرار خون آلودخون در ادرارمجراي ادرار

جدول 1ـ6 اشكال مختلف آشكارشدن خونريزي داخلي و منبع آن

ـ شكل هاي خاص خونريزي خارجي ــــــــــــــــــــــــــــــ

در بسياري از خونريزي ها و زخم ها علاوه بر رعايت اصول كلي ذكر شده، بايد از قوانين خاصي پيروي كرد كه در اين قسمت به آنها مي پردازيم.

جراحت فرق سر

آسيب به ناحيه فرق سر مي تواند با خونريزي فراوان همراه باشد زيرا اصولاً خون زيادي به فرق سر مي رسد.

معمولاً بر اثر آسيب ديدن، پوست سر شكاف بر مي دارد و يك زخم باز به وجود مي آيد. اين خونريزي بيشتر از آنچه كه واقع هست وحشت آور به نظر مي رسد. امكان دارد كه شكستگي جمجمه هم وجود داشته باشد.

اقدامات‌‌اوليه‌:

  1.  كنترل خونريزي با استفاده از فشار مستقيم. يك باند، پانسمان يا بالشتك كه بزرگتر از زخم باشد روي آن قرار دهيد و محكم باندپيچي كنيد.
  2. اگر در فرق سر شكستگي وجود دارد يا جسم خارجي در آن فرو رفته، از وارد آوردن فشار مستقيم روي سرخودداري كنيد.
  3. اگر مصدوم هوشيار است او راطوري بخوابانيد كه سر و شانه هايش كمي بالا باشند.
  4. بلافاصله ترتيب انتقال مصدوم را با برانكارد به مراكز درماني بدهيد، چون اصولا تمام جراحتهاي سر بايد به وسيله پزشك معاينه شوند.

خونريزي از گوش

خونريزي مي تواند از قسمت خارجي، مياني و يا داخل گوش باشد. خونريزي از داخل گوش عموماً به علت پارگي پرده گوش يا به علت شكستگي جمجمه رخ مي دهد.

فراموش نكنيد

اگر به دنبال حادثه، خون يا مايع زردرنگ شفاف (مايع مغزي – نخاعي) از گوش سرازير شد، احتمال شكستگي جمجمه را بدهيد.

اقدامات‌‌اوليه‌: ‌

  1. در صورتي كه مصدوم هوشيار است او را در وضعيت نيمه خوابيده قرار دهيد، به طوري كه سر به سوي قسمت مجروح خم شود تا خون يا مايع مغزي نخاعي بتواند خارج شود.
  2. گوش را با يك گاز استريل غيرآغشته به دارو يا مشابه آن كه تميز باشد بپوشانيد و روي آن را خيلي شل باندپيچي كنيد يا با چسب به اطراف بچسبانيد.
  3. مصدوم را با برانكارد به مراكز درماني برسانيد.

فراموش نكنيد

نبايد گوش را محكم ببنديد يا سعي كنيد با فشار مستقيم خونريزي را بند آوريد، چون فشار ممكن است باعث آسيب ديدن گوش مياني بشود.

خونريزي از بيني (خون دماغ يا اپيستاكسي)

خونريزي از بيني معمولاً به دنبال پارگي رگ هاي خوني داخل آن در پي فشارخون بالا، خشكي مخاط، فرو بردن جسم خارجي در بيني، مشكلات انعقادي، ضربه به سر و يا ضربه به بيني روي مي دهد؛ گاهي به دنبال ضربه به سر و شكستگي جمجمه، خون يا مايع زردرنگ يا خون آلود از بيني جاري مي شود.

خونريزي بيني نه تنها از دست رفتن مقدار قابل توجه خون را در بر دارد بلكه ممكن است باعث شود كه مصدوم مقدار زيادي خون را بلعيده كه منجر به حالت تهوع و استفراغ در او شود و يا خون وارد راه هاي هوايي شده و مشكل تنفسي ايجاد نمايد.

اقدامات‌‌اوليه‌: ‌

  1. مصدوم را بنشانيد به طوري كه سرش كاملا رو به جلو باشد، پوشش هاي تنگ دور گردن و سينه را شل كنيد.
  2. به مصدوم توصيه كنيد كه از راه دهان نفس بكشد و در صورتي كه خونريزي بيني ناشي از فشارخون بالا نباشد قسمت نرم بيني را با دو انگشت به هم فشار دهد (وقتي مصدوم خسته شد، شما اين كار را انجام دهيد). (شكل 8-6)
  3. استفاده از كمپرس سرد در قسمت فوقاني بيني براي كنترل خونريزي مؤثر مي باشد.
  4. به مصدوم بگوييد كه خون داخل دهان را تف كند. بلعيدن خون باعث تهوع و استفراغ مي شود.
  5. پس از 10 دقيقه به او بگوييد كه به فشردن بيني خاتمه دهد. اگر خونريزي بند نيامد مجدداً به اين كار ادامه دهد. در حالي كه سر مصدوم كاملا روبه جلو قرار گرفته با ملايمت اطراف دهان و بيني مصدوم را تميز كنيد. براي اين كار مي توانيد از يك تكه پنبه يا يك پارچه تميز كه آن را داخل آب ولرم نم دار كرده ايد استفاده كنيد. با پنبه يا نظاير آن راه بيني را مسدود نكنيد. وقتي خون بند آمد از مصدوم بخواهيد تقلا نكند و به او توصيه كنيد كه حداقل به مدت 4 ساعت به بيني خود دست نزند تا لخته ها آسيبي نبينند. اگر پس از 30 دقيقه خونريزي همچنان ادامه يافت يا دوباره شروع شد از او بخواهيد كه به مركز درماني مراجعه كند.

شكل8-6 خونريزي از بيني

فراموش نكنيد

اجازه ندهيد مصدوم طاقباز بخوابد يا اينكه سرش را بالا بگيرد، چون در غير اينصورت خون به حلق و ناي برمي گردد.

جراحت هاي چشم

تمام جراحت هاي چشم بالقوه خطرناك هستند. حتي يك خراش سطحي مي تواند منجر به جراحت سطح چشم يا عفونت آن شود. گاهي اين جراحت ها باعث اختلال ديد و حتي كوري مي گردد.

اقدامات‌‌اوليه‌: ‌

  1. مصدوم را به پشت بخوابانيد و سر او را كاملا آرام و بي حركت نگهداريد.

فراموش نكنيد

نبايد سعي كنيد جسم خارجي را از چشم خارج نماييد.

  1. از مصدوم بخواهيد چشم آسيب ديده را ببندد، و سپس روي آن را با ملايمت يك چشم بند، گاز يا باند استريل غيرآغشته به دارو بگذاريد و روي آن را شل باندپيچي كرده يا باند را با چسب به اطراف بچسبانيد. مصدوم بايد چشم سالم خود را بي حركت نگاه دارد، زيرا حركت آن باعث حركت چشم آسيبديده خواهد شد. پس هر دو چشم را باندپيچي كنيد تا از حركت غيرضروري چشم ها جلوگيري شود. قبل از بستن چشم مصدوم به او اطمينان خاطر بدهيد.(شكل 9-6)
  2. مصدوم را با همان چشم بسته به مراكز درماني برسانيد.

شكل 9-6 بي حركت كردن جسم خارجي در چشم به وسيله بانداژ و استفاده از ليوان

جراحت هاي شكم

فرو رفتن اجسام تيز و برنده به ناحيه شكم و يا سقوط روي اجسام تيز ميتواند موجب زخم سطحي يا عميق روي ناحيه شكم شود. زخم عميق روي ديواره شكم علاوه بر خونريزي فراوان ممكن است موجب پاره يا سوراخ شدن احشاي داخلي شكم مانند روده و كبد شود. همچنين زخم ديواره شكم ممكن است به خونريزي هاي شديد داخلي و احتمالاً عفونت منجر شود. گاه بر اثر شدت پارگي، قسمتي از روده از زخم بيرون مي زند.

علائم‌‌و‌نشانه‌ها ‌

– درد عمومي در شكم.

– خونريزي همراه با زخم در شكم.

– گاهي خروج قسمتي از روده از لاي زخم.

– استفراغ (در بعضي موارد).

– علائم و نشانهه اي شوك.

اقدامات‌‌اوليه‌: ‌

ـ چنانچه احشاي شكم از زخم بيرون نزده باشد براي كنترل خونريزي لبه هاي زخم را به يكديگر نزديك كرده و فشار دهيد.

ـ مصدوم را در حالت نيمه خوابيده قرار دهيد، به طوري كه زانوها خم باشند تا فشار كمتري روي زخم وارد شود. يك بالش پشت او قرار دهيد تا سر و شانه ها به آن تكيه كند. پتو يا بالشي هم زير زانوها به عنوان تكيه گاه قرار دهيد.

ـ زخم را پانسمان و روي آن را باندپيچي كنيد و يا پانسمان را با چسب به اطراف بچسبانيد.

ـ علائم حياتي را هر 10 دقيقه بررسي كنيد.

ـ در صورت بروز شوك يا بيهوشي اقدامات لازم را انجام دهيد.

ـ اگر مصدوم خواست سرفه يا استفراغ كند به آرامي دست خود را روي پانسمان بگذاريد و شكم او را بگيريد تا هنگام سرفه يا استفراغ روده او از زخم بيرون نزند.

ـ بلافاصله مصدوم را با برانكارد به مراكز درماني برسانيد.

ـ اقدامات لازم در هنگام بيرون زدن احشاء (روده) از زخم بعدا توضيح داده خواهد شد.

جراحت هاي نفوذي سينه و پشت

چنانچه قفسه سينه از ناحيه جلو، پشت يا پهلوها در اثر شكستگي دنده ها پاره و يا توسط گلوله، كارد و يا هر وسيله تيز ديگري سوراخ شود، هوا مستقيم وارد قفسه سينه مي شود. اين زخم ها از اين نظر خطرناك هستند كه ممكن است تبديل به زخم هاي مكنده شوند. در چنين زخم هايي هنگام عمل دم مقداري هوا از محيط خارج به داخل قفسة سينه كشيده مي شود ولي موقع بازدم خارج نمي شود. از اين رو تجمع هوا داخل قفسة سينه موجب فشرده شدن رية همان سمت شده، علاوه بر هوا تجمع خون نيز فشار بيشتري به ريه وارد مي كند. از طرفي اين فشار به رية سالم نيز منتقل مي شود و در نتيجه عملكرد تنفس دچار اختلال شده، احتمالاً خفگي ايجاد مي شود.

شكل 10-6 سوراخ شدگي ديواره سينه و پرده جنب

علائم‌‌و‌نشانه‌ها

– احساس درد در سينه.

– اختلال در تنفس (تنفس سطحي) بخاطر باقي ماندن هوا در ريه.

– كبودي دهان، زير ناخن ها و پوست (سيانوز) كه نشان دهنده آغاز خفگي است.

– درصورت جراحت ريه همراه با سرفه، خون قرمز روشن و كف آلود از دهان مصدوم خارج مي شود.

– در هنگام دم احتمالاً صداي مكش هوا به ريه ها شنيده مي شود.

– در هنگام بازدم مايع سفيد رنگ آغشته به خون در ناحيه زخم حباب حباب ميشود (حالت غلغل).

اقدامات‌‌اوليه‌: ‌

  1. سريع زخم باز را با كف دست بپوشانيد.
  2. مصدوم را در حالت نيمه خوابيده قرار دهيد. سر و شانههاي او را نگه داريد، بدن مصدوم را به سمت قسمت مجروح خم كنيد تا ريه سالم بالاتر قرار گيرد.
  3. هرچه سريعتر براي جلوگيري از نفوذ هوا از طريق زخم به درون ريه ها روي پانسمان را با يك ورقه پلاستيكي يا فويل بپوشانيد و سه طرف آن را چسب بزنيد و يك طرف را جهت خروج خون و هوا باز بگذاريد. (شكل11-6)
  4. علائم حياتي مصدوم را هر 10 دقيقه كنترل كنيد. در صورت بيهوشي يا شوك اقدامات لازم را انجام دهيد.
  5. بلافاصله مصدوم را با برانكارد به مراكز درماني برسانيد.

شكل 11-6 اقدامات در زخم هاي مكنده سينه

ـ زخم ها و انواع آن ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

تعريف زخم

در اصطلاح رايج واژه زخم به معني برش يا پارگي در پوست است كه باعث خروج خون از بدن مي شود. ولي تعريف دقيق تر زخم، هرگونه صدمه به بافت نرم مي باشد. بافت هاي نرم در بدن شامل پوست، عضلات، عروق خوني و اعصاب مي باشد.

انواع زخم

الف) زخم باز: واژه ”زخم باز” در مورد زخمي به كار مي رود كه در آن صدمه به لايه هاي بيروني پوست به نحوي است كه ارتباط مستقيم بين محيط خارج و لايه هاي داخلي پوست يا نسوج زير پوست (نظير عضلات و استخوان ها) وجود دارد. به عنوان نمونه، زخم باز قفسه سينه يا شكم مي تواند باعث ارتباط مستقيم بين محيط خارج و حفرات بدن كه احشاء داخلي در آنها قرار دارند، شود. زخم هاي باز از اين نظر مشكل ساز هستند كه باكتري ها مي توانند از اين راه وارد بدن شده و توليد عفونت نمايند.

ب) زخم بسته: زخم بسته هم شامل آسيب به پوست و نسوج زيرين است، اما لايه هاي بيروني پوست سالم مي مانند و به همين دليل ارتباط مستقيم بين محيط خارج و نسوج داخلي برقرار نمي شود. در اين زخم ها خون از مسير گردش خون، ولي نه از بدن، خارج مي گردد. زخم بسته احتمال دارد در نواحي غيرقابل مشاهده و بدون هيچ نشانه خارجي به وجود آيد.

عوارض و آثار سوء زخم ها

1- ازدست دادن مايعات بدن: آسيب نسج نرم معمولاً با خونريزي داخلي يا خارجي همراه است. آسيب وسيع نسج نرم مي تواند حتي در صورت عدم وجود خونريزي به شوك ناشي از كاهش حجم بيانجامد. چون اغلب مايعات بدن داخل سلول ها و فضاي خارج سلولي مي باشند، بنابراين آسيب وسيع نسج نرم كه به تخريب سلولي منتهي مي شود باعث از دست رفتن مقادير زيادي مايع داخل سلولي و خارج سلولي مي گردد.

فراموش نكنيد

يك شخص با آسيب وسيع نسج نرم مي تواند حتي بدون خونريزي شديد به شوك ناشي از كاهش حجم دچار شود.

2- عفونت: كليه زخم هاي باز به نحوي توسط باكتري ناشي از عامل جراحت، هوا و نفس يا انگشتان امدادگر آلوده مي گردند. برخي از اين باكتري هاي مضر به وسيله خونريزي به خارج از نسوج صدمه ديده رانده مي شوند. و برخي كه در زخم باقي مي مانند، توسط گلبول هاي سفيد خون از بين مي روند. اگر زخم پس از 48 ساعت كاملاً بهبود نيافت، احتمال دارد به علت باقي ماندن غبار، نسوج مرده، اشياء خارجي و يا ميكروب ها در زخم عفونت ايجاد شود. اگر عفونت منتشر شود ممكن است عواقب وخيمي در بر داشته باشد. عفونت ممكن است وارد گردش خون شده و به ساير قسمت هاي بدن برسد كه در نتيجه باعث نابودي بافت هاي مختلف بدن شده و گاهي منجر به مرگ مصدوم مي شود.

علائم و نشانه هاي عفونت

– افزايش درد و سوزش زخم.

– افزايش تورم و قرمزي زخم و زياد شدن حرارت نسوج اطراف زخم.

– تراوش چرك از زخم در صورت پيشرفت عفونت.

– تب، تعريق، تشنگي، لرز و بيحالي در موارد حاد.

– ورم و حساسيت در غده هاي لنفي نزديك زخم.

عفونت كزاز

ميكروب هاي كزاز موجود در زخم، مادهاي سمي توليد مي كنند كه در اعصاب بدن پخش شده و سبب گرفتگي (اسپاسم) شديد عضلاني، به خصوص در آرواره ها مي گردند كه به همين سبب به آن نام آرواره قفل كن داده اند. اين عفونت شديداً خطرناك است و اگر در مراحل ابتدايي درمان نشود، درمان آن در مراحل پيشرفته خيلي مشكل خواهد بود و احتمالاً به مرگ مصدوم منتهي خواهد شد.

خطر عفونت كزاز در زخم هاي كثيف، به ويژه زخم هاي آلوده به خاكي كه حيوانات روي آن چرا مي كنند و همچنين در زخم هاي عميق كه داراي نسوج مرده هستند يا در زخم هايي كه در آن جسم خارجي فرو رفته است، بيشتر مي باشد.

فراموش نكنيد

هر فردي بايد در مقابل كزاز به صورت منظم واكسينه شود. مصدومي كه اصلا بر عليه كزاز واكسينه نشده يا از زمان تزريق مدت ها گذشته است، حتماً بايد به مراكز درماني مراجعه نمايد.

3- آسيب به احشاء داخلي: ضربات نافذ و غيرنافذ (غيربرنده) به سر، سينه، شكم يا لگن مي توانند باعث آسيب شديد احشاء داخلي نظير مغز، ريه ها، قلب، رگ هاي خوني بزرگ و احشاء شكمي شوند.

4- ناتواني: آسيب هاي شديد به پوست، عضلات، اعصاب يا رگ هاي خوني مي توانند منجر به ايجاد تغيير شكل و ناتواني شديد در ناحيه آسيب ديده شوند.

ملاحظات كلي در درمان زخم ها

الف) متوقف كردن خونريزي خارجي: در صورت وجود خونريزي قابل ملاحظه از زخم، بايد آن را بلافاصله متوقف نمود.

ب) درمان شوك ناشي از كاهش حجم

ج) درمان عوارض داخلي: زخم هايي كه باعث صدمه به احشاء داخلي مي شوند عوارض خاصي ايجاد مي كنند. بعضي از اين عوارض تهديدكننده حيات هستند و نياز به درمان سريع دارند.

د) جلوگيري از آسيب نسجي بيشتر: هرگونه حركت نسوج صدمه ديده باعث تشديد خونريزي و افزايش آسيب موضعي مي گردد، بنابراين قسمت آسيب ديده را بي حركت نماييد و مصدوم را در حالت استراحت نگه داريد، به ويژه در صورتي كه يك جسم خارجي (تركش) در زخم فرو رفته يا زماني كه شكستگي وجود دارد.

فراموش نكنيد

  1. سعي نكنيد زخم را با دستتان تميز كنيد، چون در اين صورت تنها آسيب را تشديد نموده و زمينه ساز عفونت مي شويد. به علاوه قبل از هر اقدامي دست ها را با آب و صابون بشوييد.

  2. شستشوي زخم هاي سطحي با جريان فراوان آب و صابون انجام مي شود. البته ميتوان از جريان آب به تنهايي و يا محلول استريل (نرمال سالين يا سرم شستشو) نيز استفاده كرد.

  3. از بتادين فقط در صورت تجويز پزشك و براي تميز كردن لبه هاي زخم استفاده شود.

  4. سعي نكنيد زخم را به طور كامل تميز كنيد.

  5. در هنگام شستشوي زخم مراقب باشيد كه گرد و غبار و آلودگي را به نسوج عمقي تر نرانيد.

  6. بلافاصله زخم باز را با يك پوشش استريل بپوشانيد. در صورت عدم دسترسي به گاز استريل از هر نوع پارچه تميز ديگري مي توانيد استفاده كنيد.

  7. هيچگاه از الـكل و مواد مشابه آن استفاده ننمائيد.

انواع زخم هاي باز

1.بريدگي ها:

زخم هايي هستند با لبه هاي صاف كه خونريزي زيادي دارند و در اكثر موارد پانسمان فشاري جهت توقف خونريزي كافي است. هرگاه نسوج زير پوست را بتوان ديد، بخيه زخم لازم است پس در اين موارد مصدوم را به پزشك جراح ارجاع دهيد.(شكل 12-6)

شكل 12ـ6 بريدگي

فراموش نكنيد

زخم باز را نبايد در محل حادثه محكم ببنديد چون زمينه ساز آلودگي در زير لبه هاي زخم مي شويد اين كار را فقط بايد در مراكز درماني و تنها براي زخم هاي كوچك و سطحي بكار برد.

2.كندگي ها:

در اين زخم ها قطعه اي از پوست و لايه هاي زيرين آن «نسج نرم» بصورت كامل يا ناقص از بافت هاي ديگر جدا شده و بصورت آويزان به بافت قرار مي گيرد و خونريزي نسبتاً شديدي دارد. لازم است كه در اين موارد قطعه را در وضعيت اصلي خود قرار دهيد و يا با پانسمان استريل آن را در سرجايش نگه داريد. اينكار همچنين به كنترل خونريزي كمك مي كند. (شكل 13-6)

شكل 13ـ6 كندگي

فراموش نكنيد

مراقب باشيد كه بافت كنده شده پيچ نخورد، چون در اين صورت رگ هاي خوني آن پاره يا مسدود خواهند شد.

 

3.جسم خارجي در زخم

اجسام خارجي مانند چاقو، ميلة نازك و … مي توانند به صورت كاملاً عمقي در بافت هاي بدن فرو رفته، در مسير خود موجب پارگي عروق خوني و اعصاب شوند. در تلاش براي خارج ساختن اجسام، اين آسيب ها بيشتر شده، خونريزي غيرقابل كنترل از عروق خوني پاره شده، فراهم مي شود.

شكل 14ـ6 جسم خارجي

فراموش نكنيد

سعي نكنيد جسم فرو رفته را خارج كنيد حتي اگر به نظر مي رسد كه جسم به صورت سطحي در پوست فرو رفته است.

 

اقدامات‌‌اوليه‌ :

الف) در اين موارد براي كنترل خونريزي از فشار مستقيم از طريق فشردن لبه هاي زخم به يكديگر در كنار شيء فرو رفته استفاده كنيد.

ب) با ملايمت يك تكه گاز را دور شيء قرار دهيد.

پ) يك بالشتك (تامپون) را اطراف زخم قرار دهيد. در صورت امكان بالشتك را آنقدر بلند بسازيد كه روي شيء فشاري وارد نيايد.

ت) به صورت مورب آن را باندپيچي كنيد. دقت كنيد كه باند را روي جسم فرورفته نپيچيد.

ث) در صورت امكان عضو صدمه ديده را بالا برده و آن را تا آنجا كه امكان دارد ثابت و بيحركت سازيد. (شكل 15-6)

ح) مصدوم را حتي الامكان به صورت بي حركت ،سريعاً به بيمارستان برسانيد. اگر خونريزي شديد همچنان ادامه يافت از فشار غيرمستقيم استفاده كنيد. ، اگر مصدوم روي نرده يا اشياء تيز و بلند افتاده بود و آن شيء در بدن مصدوم فرو رفته بود، كوشش نكنيد كه او را از آن شي، جدا كنيد. بلكه با قراردادن سنگيني تنه يا عضو مجروح مصدوم روي بدن خود، او را راحت تر كنيد. بسرعت آمبولانس و آتشنشاني را خبر كنيد، زيرا ممكن است نياز به بريدن شيء باشد.

شكل 15ـ6 بي حركت كردن جسم خارجي در زخم

4.زخم ناشي از سوراخ شدگي:

اين زخم در اثر فرو رفتن ميخ، گلوله، ميل نازك و … به داخل پوست و لايه هاي زيرين آن ايجاد مي شود.

در اين نوع زخم معمولاً فقط زخم ورودي به چشم مي خورد زخم ورودي ممكن است در ظاهر كوچك بوده و خونريزي كمي ايجاد كند چنين جراحاتي ممكن است عميق و تخريب كننده بوده و خونريزي شديد داخلي ايجاد كند. شدت آسيب بستگي دارد به محل، اندازه جسم سوراخ كننده، عمق نفوذ و نيروهايي كه در بروز جراحات دخيل هستند. در چنين زخم هايي جهت كنترل خونريزي از پانسمان فشاري استفاده كنيد.

در زخم ناشي از گلوله يا تركش، گاهي زخم خروجي نيز وجود دارد و در اين موارد حتماً بايد به دنبال زخمهاي ورودي يا خروجي ديگر باشيد.

5.قطع عضو:

قطع شدگي شامل قطع پيوستگي در يك اندام يا يك قسمت از بدن است. هنگام قطع عضو، خونريزي نسبتاً شديدي مشاهده مي شود. پس از ارزيابي اوليه و انجام اقدامات ضروري احيا و مهار خونريزي توجه تان را به خود عضو صدمه ديده معطوف سازيد. زخم را با محلول استريل شستشو بشوييد (سرم نمكي). سپس با يك پانسمان استريل و مناسب، از عفونت و آسيب بيشتر به زخم جلوگيري كنيد. پيش از انتقال مصدوم، عضو را كاملاً بي حركت نمائيد چون در هر قطع عضو، شكستگي نيز وجود دارد.

فراموش نكنيد

وقتي آمبولانس خبر مي كنيد به بيمارستان اطلاع دهيد كه در اثر سانحه عضو مصدوم قطع شده است تا بيمارستان، جراح متخصص را مطلع و اتاق عمل را آماده نمايد. اگر در جريان حادثه اي عضوي از بدن بطور كامل قطع شود خونريزي چندان شديد نيست. زيرا بلافاصله بعد از قطع عضو كامل عروق خوني منقبض مي شوند ولي در قطع عضو ناقص خونريزي شديد است.

 

محافظت از عضو قطع شده: عضو قطع شده را در يك كيسه پلاستيكي تميز بگذاريد تا كثيف و خشك نشود. البته بهتر است قبل از گذاشتن در داخل نايلون، آن را با يك پوشش استريل مثل يگ گاز تميز آغشته به سرم نمكي بپوشانيد. (شكل 16-6)

شكل 16-6 محافظت از عضو قطع شده

فراموش نكنيد

اگر امكان داشت كيسه پلاستيكي را درون يك محفظه آب و يخ بگذاريد. كيسه پلاستيكي را با پارچه يا حوله مناسبي لفاف بندي كنيد تا عضو قطع شده با آب و يخ تماس مستقيم پيدا نكند.

ـ منجمد كردن عضو قطع شده، انداختن در آب سرد يا استفاده از يخ خشك را هيچ گاه انجام ندهيد.

ـ روي كيسه پلاستيكي نام مصدوم و زمان وقوع حادثه را بنويسيد.

ـ مصدوم را در سريعترين زمان ممكن همراه با عضو قطع شده به بيمارستان برسانيد.

6.بيرون زدگي احشا:

معمولاً اين نوع آسيب در ناحيه شكم به دنبال جراحت هاي وسيع و عميق ديده مي شود، به طوري كه احشاي شكم در معرض ديد قرار مي گيرند.

فراموش نكنيد

ارگان هاي شكمي را لمس نكنيد و هرگز سعي نكنيد احشاء داخلي را سرجايشان برگردانيد. زيرا با اين كار ممكن است باعث آسيب بيشتر شده و آلودگي ارگان ها و حفره شكمي را افزايش دهيد.

در اين نوع زخم ها ابتدا روي احشاء بيرون زده را با يك پوشش استريل و مرطوب بپوشانيد تا از خشك شدن احشاء جلوگيري شود، سپس يك بالشتك بلند و حلقوي درست كرده و دور محل بيرون زدگي احشاء قرار دهيد. لبه بالشتك بايد به قدري بالا باشد كه با پانسمان روي ناحيه، فشاري به احشاء بيرون زده وارد نشود. (شكل 17-6)

شكل 17-6 اقدامات در بيرون زدگي احشاء

انواع زخمهاي بسته

  1.  كوفتگي:

وارد آمدن ضربه يا فشار ناشي از اجسام غير برنده به بدن مي تواند باعث كوفتگي و جدا شدن لايه هاي عمقي تر پوست و نسوج زير جلدي شود، بدون اينكه در سطح پوست آثار برش يا پارگي مشهود باشد. در نتيجة آسيب به سلول ها و عروق خوني، مايع و خون در نسج آسيب ديده زير پوست تجمع پيدا مي كند و باعث ايجاد تورم و درد مي شود. بعد از چند ساعت خون جمع شده در زير پوست به صورت يك علامت سياه و آبي (كوفتگي يا كبودي) در ناحية آسيب نمايان ميشود. اگر يك رگ خوني بزرگ در اين ناحيه آسيب ببيند، به علت خونريزي شديد، تورم سريعتر ظاهر مي شود و خون در محل آسيب ديده تجمع پيدا ميكند كه اين تجمع موضعي خون در داخل بافت ها، هماتوم ناميده ميشود.

اقدامات‌اوليه:‌‌ ‌

در اين نوع آسيب مصدوم مي تواند به خاطر خونريزي داخلي يا زير جلدي مقدار زيادي خون از دست بدهد. بي حركت نمودن اندام بهترين راه كنترل خونريزي داخلي است. بالا بردن و سرد كردن اندام آسيب ديده به كنترل خونريزي كمك مي كند. محل خاص كبودي در بخش هاي مختلف بدن مي توانند ما را در تشخيص شكستگي ها يا ساير صدمات داخلي جدي راهنمايي كنند، بدين جهت به موارد ذيل توجه نماييد:

اندامها: درصورت وجود تورم، تغيير رنگ متمايل به آبي، تغيير شكل، درد، يا محدوديت حركت به شكستگي مشكوك شويد.

سر: در صدمة سر به هرگونه تغيير در وضعيت هوشياري و رفتاري يا تكلم مصدوم دقت كنيد. استفراغ مكرر هم ممكن است نشان دهندة يك مشكل داخل جمجمه اي جدي باشد.

گردن: در صدمات گردن به دقت مراقب انسداد راه هوايي باشيد.

فراموش نكنيد

هرگونه ضربه و جراحت در سر يا گردن با صدمه نخاعي همراه است، مگر اينكه خلافش ثابت شود.

سينه: در جراحات و آسيب هاي قفسه سينه به دنبال تشخيص ناراحتي تنفسي، كبودي بدن، تنفس سريع و با زحمت، كف خوني در دهان و شوك ناشي از كاهش حجم باشيد.

شكم و لگن: در آسيب ناحيه شكم و لگن به سفتي و دردناكي، حساس بودن ناحيه به لمس و شوك ناشي از كاهش حجم دقت نماييد.

  1. له شدگي:

در صورتي كه ضربه به اندام بسيار شديد باشد و يا جسم بسيار سنگيني روي اندام بيفتد مانند نشست ساختمان و سقوط آوار احتمالاً علاوه بر شكستگي، آسيب وسيعي به نسج نرم وارد مي شود. صدمات له كننده معمولاً نتيجه ضربات غير نافذ يا نيروهاي خردكننده هستند. در اين نوع آسيب پوست ناحيه ممكن است سالم يا كبود باشد، اما معمولاً علائم ظاهري فريبنده هستند و وسعت زياد آسيب به نسوج (عضلات، عروقخوني و اعصاب) را نشان نمي دهند.

علائم

ـ در مصدوم با له شدگي شديد اندام معمولا علائم شوك هيپوولميك (ناشي از كاهش حجم) ديده مي شود.

ـ اندام آسيب ديده رنگ پريده و متورم است و زخمي در پوست ناحيه مشهود نيست.

ـ ادرار مصدوم به رنگ قهوه اي تيره، سياه و يا قرمز در مي آيد، اين امر به دليل آسيب ديدن بخشي از گلبول هاي قرمز و عضلات و ورود مواد حاصل از آسيب به داخل خون و تصفيه آن از طريق كليه مي باشد.

فراموش نكنيد

علائم شوك هيپوولميك عبارتند از: رنگ پريدگي محسوس صورت، نبض سريع و ضعيف، تنفس سريع و سطحي، فشارخون پايين.

فراموش نكنيد

در صورتي كه مصدوم در زير آوارگير كرده است، تزريق سرم (مايعات داخل وريدي) را بايد حتي قبل از خارج كردن مصدوم از زير آوار آغاز نمود. بديهي است كه تزريق سرم بايد فقط توسط پزشك، پرستار يا فرد ذيصلاح صورت پذيرد. هدف از تزريق مايعات داخل وريدي، درمان شوك و به كار انداختن كليه ها براي دفع سريع مواد زايد ناشي از تخريب نسوج است.

فراموش نكنيد

زمان برداشتن جسم و مدت زماني كه مصدوم تحت فشار جسم بوده است را براي گزارش به مركز درماني يادداشت كنيد.

اقدامات‌اوليه:‌‌ ‌

اين گونه جراحت ها اغلب باعث صدمه شديد به پوست، عضله و استخوان مي شود. در اين موارد حتماً بايد مصدوم را به مراكز درماني منتقل نمود. در اين صدمات قبل از رسيدن مصدوم به مركز درماني اقدامات زير را انجام دهيد:

ـ اگر عضو له شده بيش از 30 دقيقه تحت فشار بوده است، قبل از برداشتن جسم از روي مصدوم، اورژانس را خبر كنيد.

ـ ابتدا سعي نماييد جلوي خونريزي هاي خارجي را گرفته و زخم ها را پانسمان كنيد. تا آنجا كه ممكن است اعضاء شكسته شده را حركت ندهيد.

ـ اگر اطمينان داريد برداشتن جسمي كه روي مصدوم افتاده است زمان زيادي نمي برد، جسم را بلند كنيد. مصدوم را به پشت بخوابانيد، به طوري كه پاهايش قدري بالاتر از تنه باشد. به مصدوم توصيه كنيد حركت نكند، براي انتقال او از برانكارد استفاده نماييد.

ـ دست يا پاي آسيب ديده را حركت ندهيد و با استفاده از بالش يا لباس يا پتو آن را بالا نگه داريد. اگر امكان داشت پوشش روي عضو آسيب ديده را پاره كنيد و عضو را بدون پوشش باقي بگذاريد.

ـ در صورت بروز شوك يا بيهوشي اقدامات لازم را انجام دهيد. و اگر مصدوم دچار ايست قلبي ـ تنفسي شده است عمليات احياء را بلافاصله شروع كنيد.

فراموش نكنيد

  1. بي حركت نمودن اندام بهترين راه كنترل خونريزي داخلي است، علاوه بر اين بالا بردن و سرد كردن نيز به كنترل خونريزي كمك مي كند.

  2. اگر رساندن مصدوم به بيمارستان بيش از 30 دقيقه طول مي كشد و احتمال خونريزي داخلي نمي دهيد، مي توانيد به مصدوم چند جرعه آب سرد بدهيد.

  3. اگر عضو صدمه ديده مدت خيلي كوتاهي تحت فشار بوده يا تنها انگشتان دست يا پا جراحت برداشته اند، انگشتان آسيب ديده را زير آب سرد روان قرار دهيد يا از كمپرس سرد استفاده كنيد.

ـ اجسام خارجي ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  • جسم خارجي در چشم

تمامي جراحت هاي چشم مي توانند وخيم باشند زيرا خرده ريزه هايي كه وارد چشم مي شوند ممكن است كره چشم را سوراخ كرده و به بافت هاي داخل چشم صدمه زده و ايجاد عفونت نمايند. شايع ترين اجسام خارجي چشم شامل ذرات غبار يا سنگ ريزه و يا مژه هاي كنده شده هستند. اين مواد خارجي مي توانند موجب ناراحتي و التهاب چشم شوند. در اكثر موارد مي توان آنها را به راحتي از چشم بيرون آورد ولي در مواردي كه جسم خارجي در ناحيه رنگي چشم (مردمك و عنبيه) قرار گرفته و يا كره چشم را سوراخ كرده به هيچ عنوان سعي در خارج نمودن آنها ننماييد و مصدوم را سريعاً به مراكز درماني برسانيد.

علائم‌‌و‌نشانه‌ها

– چشم مصدوم دردناك و دچار خارش است.

– ديد چشم درگير ممكن است مختل شود.

– چشم مصدوم قرمز شده و دچار اشك ريزش است.

اقدامات‌‌اوليه‌

ـ مصدوم را از دست زدن به چشم آسيب ديده باز داريد.

ـ از مصدوم بخواهيد كه روي يك صندلي رو به نور نشسته و به عقب تكيه دهد.

ـ كنار مصدوم بايستيد، با يك دست چانه مصدوم را گرفته و با استفاده از انگشتان شست و اشاره دست ديگر، پلك هاي چشم آسيب ديده را از هم جدا كرده و پلك زيرين را به پايين بكشيد. از مصدوم بخواهيد كه به چپ، راست، بالا و پايين نگاه كند.

ـ وقتي شيء خارجي را ديديد سعي كنيد با ريختن آب تميز به وسيله قطره چكان آن را شسته تا بيرون بيايد. در صورت عدم دسترسي به قطره چكان مي توانيد از يك تنگ يا شير آب جهت شستشوي چشم مصدوم استفاده كنيد.

ـ اگر اين كار موفقيت آميز نبود و مطمئن هستيد كه شيء خارجي به چشم نچسبيده با استفاده از يك تكه پنبه مرطوب كه روي يك چوب كبريت وصل شده و يا يك دستمال تميز مرطوب شيء را بيرون برانيد.

ـ اگر شيء خارجي زير پلك بالايي (كه محل شايعي براي اجسام خارجي چشم است) قرار گرفته بود از مصدوم بخواهيد كه به پايين نگاه كند. مژه هاي پلك بالايي را به سمت پايين و بيرون روي پلك پاييني بكشيد. اگر مژه هاي پلك پايين، شيء خارجي را بيرون نياورد از مصدوم بخواهيد كه در زير آب چشم خود را باز و بسته كند. اگر موفقيتي حاصل نشد، با استفاده از چشم بند يا پيچيدن گاز دور يك تكه پنبه چشم را پوشانده و آن را شل باندپيچي نماييد و مصدوم را روانه مراكز درماني كنيد.

ـ اگر شيء خارجي در ناحيه رنگي چشم قرار داشت و يا در كره چشم فرو رفته و يا به آن چسبيده بود كوشش نكنيد كه آنرا خارج نماييد. از مصدوم بخواهيد كه چشم خود را حركت ندهد.

در صورتي كه اسيد يا قليا به چشم پاشيده شود بايد فوراً چشم را با آب تميز آنقدر شست تا اثر سوزش چشم برطرف گشته يا حداقل ضعيف شود. هنگام شستن چشم بايد دقت كرد كه پس آب چشم ناخوش به چشم سالم نرسد. به همين جهت شستشوي چشم را بايد از گوشه داخلي شروع كرد تا پس آب آن از گوشه خارجي چشم سرازير شود.

فراموش نكنيد

اگرچه در ارتباط با اجسام خارجي چشم، در صورت عدم حصول موفقيت در خارج نمودن جسم خارجي توسط امدادگر، تأخير در رساندن مصدوم به مركز درماني جايز نيست ولي اين مسئله در ارتباط با اجسام خارجي فلزي از تأكيد بيشتري برخوردار بوده و بايد در اسرع وقت مصدوم را به مراكز درماني رساند.

  • جسم خارجي در گوش

اين حالت بيشتر براي كودكان پيش مي آيد و ممكن است سبب كاهش شنوايي موقت شود ولي نفوذ عميق شيء مي تواند به پرده گوش آسيب برساند كه در اين صورت مصدوم ممكن است از درد زياد گوش و احتمالاً خروج مختصري خون از گوش شكايت كند. در مورد بزرگسالان بيشتر احتمال دارد حشره اي وارد گوش بشود.

فراموش نكنيد

اگر اشيايي مانند چوب كبريت، دانه نخود، عدس، لپه و امثال آن داخل گوش شود به علت محيط مرطوب، اشياء فوق متورم شده و بزرگتر ميگردد، لذا بايد فوراً درصدد بيرون آوردن آن از طريق مراجعه به مراكز درماني باشيد.

علائم‌‌و‌نشانه‌ها

ـ مصدوم از درد گوش مي نالد.

ـ در صورت ورود حشره به گوش مصدوم احساس ارتعاش در گوش مي كند.

ـ ممكن است شنوايي گوش آسيب ديده مختل شود.

اقدامات‌‌اوليه‌

ـ به مصدوم اطمينان خاطر بدهيد.

ـ كوشش نكنيد كه شيء خارجي را گرفته و بيرون بكشيد، زيرا اين كار ممكن است باعث سوراخ شدن پردة گوش شود.

ـ اگر حشره زنده اي وارد گوش شود براي جلوگيري از صدمه گوش و آزردگي ناشي از صداي حشره، چراغ قوه را در جلوي سوراخ گوش قرار دهيد بدين ترتيب حشره به سمت روشنايي خزيده و خارج مي شود. چنانچه حشره از گوش خارج نشد چند قطره روغن زيتون يا بادام، پارافين، قطره گوش گليسرين دار و يا آب در گوش ريخته و پس از چند دقيقه سر را بسوي ديگر بگردانيد، به طوري كه گوش به طرف پايين قرار گيرد بدين ترتيب ممكن است مايع و حشره مرده از گوش بيرون آيد. اگر بدين وسيله هم حشره خارج نشد فوراً براي خارج نمودن آن به مراكز درماني مراجعه كنيد.

فراموش نكنيد

در صورتي كه فرد سابقه پارگي پرده گوش دارد، از ريختن هرگونه مايع به داخل گوش خودداري نماييد.

  • جسم خارجي در بيني

اين حالت معمولاً براي بچه ها كه كوشش مي كنند اشياء مختلفي را در بيني فرو كنند پيش مي آيد (لازم به ذكر است كه علت شيوع اين امر در كودكان سنين پايين ناشي از معطوف شدن حس كنجكاوي كودك به حفرات بدن خودش مي باشد). اجسام خارجي ممكن است به صورت شل و آزاد در بيني قرار بگيرند ولي در صورت تيز بودن مي توانند به بافت هاي بيني آسيب برسانند. كوشش نكنيد كه شيء خارجي را از بيني خارج كنيد، بلكه مصدوم را به بيمارستان برسانيد تا با ابزار مخصوص و توسط پزشك جسم خارجي بيرون آورده شود.

علائم‌و‌نشانه‌ها

ـ ممكن است مصدوم از لحاظ تنفس با بيني دچار اشكال شود.

ـ گاهي بيني ورم كرده بنظر ميآيد.

ـ روان شدن يك مايع (غالباً آغشته به خون) از يك يا هر دو سوراخ بيني.

توجه: در صورتي كه مدت زمان زيادي از اين حادثه گذشته باشد مي توان ترشح يكطرفه چركي را از سوراخ سمت مبتلا مشاهده نمود.

اقدامات‌اوليه: ‌

ـ مصدوم را آرام نموده و توصيه كنيد كه از راه دهان نفس بكشد. از مصدوم بخواهيد كه هوا را از راه دهان به ريه ها فرستاده و سپس با گرفتن سمت سالم بيني سعي كنيد با خروج هوا از سمت مبتلا شيء خارجي را بيرون براند.

ـ مصدوم را به بيمارستان برسانيد. نبايد كوشش كنيد كه هر جسم خارجي را از بيني خارج كنيد.

 

در صورت بروز هر کدام از موارد ذکر شده در بالا می توانید با تماس با تلفن مرکز آمبولانس خصوصی تهران به شماره 55426641
از خدمات اورژانس و آمبولانس خصوصی تهران و کمک همکاران متخصص ما بهره مند شوید
مرکز آمبولانس خصوصی تهران در جهت ارائه خدمات به صورت 24 ساعت شبانه روز در خدمت هموطنان عزیز می باشد.

 

منبع :
نوشته‌های پیشین
حمایت های حیاتی پایه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
شما برای ادامه باید با شرایط موافقت کنید

فهرست